Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego

Opublikowano: środa, 22, luty 2017

 

 

21 lutego, po raz 18 obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Święto zostało ustanowione przez UNESCO 17 listopada 1999 roku, aby podkreślić różnorodność językową i kulturową świata, a także zwrócić uwagę na języki zagrożone i ginące.

Język ojczysty, rodzimy jest stosunkowo rzadko definiowany w literaturze przedmiotu. Według T. Skutnabb-Kangas język ojczysty to język, który dziecko poznaje, jako pierwszy, z którym dana osoba się utożsamia i najpóźniej zostaje dotknięty afazją - czyli zaburzeniami rozumienia i ekspresji mowy. (M. Dakowska, M. Olpińska, Edukacja dwujęzyczna: przedszkole, szkoła podstawowa i średnia: teraźniejszość i przyszłość: Materiały z konferencji zorganizowanej przez Zakład Glottodydaktyki Instytutu Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego przy współpracy Instytutu im. Goethego w Warszawie, w dniach 14-15 lutego 2002 w Warszawie; [Uniwersytet Warszawski], Warszawa: [Polskie Towarzystwo Lingwistyki Stosowanej], 2002.)

 

Język ojczysty, matczyny jest pierwszym poznawanym i doświadczanym przez człowieka językiem, w którym się porozumiewa z otoczeniem. Ma on znaczący udział w poznawaniu świata i kształtowaniu struktury osobowości sprawiając, że człowiek się z nim utożsamia, a w dorosłym życiu zazwyczaj w nim myśli, śni, liczy i modli się.

 

Język polski to nasz język ojczysty. To właśnie my dorośli, rodzice i nauczyciele mamy za zadanie dbać o jego kultywowanie zwłaszcza, kiedy przebywamy czasowo lub na stałe poza granicami naszej ojczyzny.      

 

To zadanie nie należy do najtrudniejszych; my urodziliśmy się w Polsce, język polski to nasz pierwszy język, w którym nasi rodzice powitali nas na świecie, musimy po prostu używać go, na co dzień rozmawiając, czytając książki, śpiewając czy myśląc o codziennych sprawach. Język polski na obczyźnie nie wyklucza poznawania czy porozumiewania się językiem kraju, w którym aktualnie mieszkamy. Oba te języki mogą się uzupełniać i wzbogacać wzajemnie, mogą być zamiennie wykorzystywane przez nas do różnych celów w różnych sytuacjach; ułatwiają komunikację z włoską społecznością i jednocześnie umożliwiają komunikacje z naszymi bliskimi w Polsce i tu we Włoszech. Operowanie, modulowanie wybranym językiem, ułatwia nam codzienne życie i daje jednocześnie bezpieczeństwo emocjonalne jak i społeczne. 

"Dwujęzyczność nie jest jedynie pożądaną we współczesnym świecie znajomością większej ilości języków, jest trudnym, czasem niemożliwym procesem budowania wspólnoty językowej w sytuacji jej bolesnego braku". ( J. Cieszyńska-Rożek, Nowe podejście w diagnozie i terapii logopedycznej -metoda krakowska, Kraków 2010, s.18)

 

Sprawa staje się bardziej skomplikowana, jeśli zagadnienie języka ojczystego odniesiemy do uczniów Szkolnego Punktu Konsultacyjnego w Rzymie. Aktualnie niewielki procent z nich to dzieci urodzone w Polsce, większość urodziła się tu we Włoszech, pochodzi z rodzin mieszanych. To jak dzieci odbierają konieczność nabywania i władania języka ojczystego rodzica/rodziców zależy w ogromnej mierze właśnie od dorosłych.

 

W procesie dziecięcego przyswajania języka, jak i w procesie przyswajania drugiego języka - interakcja z dorosłymi odgrywa istotną rolę. Ogromne znaczenie ma postawa reprezentowana przez rodziców. Ich nastawienie i motywacja jest podstawą do kreowania warunków niezbędnych do zainteresowania językiem i przyswajania go. Małe dziecko nabywa język w naturalnych interakcjach społecznych, codzienność to nieskończona okazja rozbudowywania funkcji komunikacyjnych i systemu językowego, dlatego też istotne są również kontakty rówieśnikami, od których dzieci mogą nauczyć się drugiego języka szczególnie szybko i efektywnie w trakcie zajęć w Przedszkolu Polskim, nauki w Szkole Polskiej, zajęć pozaszkolnych i oczywiście w trakcie spontanicznej zabawy. 

 

Pracuję w Szkolnym Punkcie Konsultacyjnym przy Ambasadzie RP w Rzymie, jako nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej już od prawie 10 lat i z ogromnym zafascynowaniem obserwuję zmiany dotyczące pojęcia języka ojczystego jak i dwujęzyczności i stosunku do nich bezpośrednio zainteresowanych: Rodziców, Nauczycieli i oczywiście Uczniów. Na przełomie lat spędzonych w Szkole widoczny jest ogromny przełom “bilingwalny" i zainteresowanie rodziców i uczniów ( zarówno młodszych jak i na wyższych poziomach edukacyjnych) tymże tematem.  Na ten ewidentnie odmienny, pozytywny stosunek do posiadania umiejętności władania dwoma językami; polskim i włoskim ma z pewnością wpływ niewątpliwie większa, bilingwalna świadomość rodziców, a co za tym idzie, wzorce językowe, kulturowe, poczucie tożsamości narodowej, które przekazują swym pociechom, nie w momencie wejścia w progi Szkoły Polskiej, ale dużo wcześniej, już od pierwszych chwil w domu rodzinnym.  Rodzice chcą by ich dzieci nie tylko rozmawiały "trochę" po polsku w czasie krótkich wakacji u dziadków w Polsce.  

Rodzice pragną by ich dzieci były dwujęzyczne!  

 

Widoczna jest radość i duma z tego, że poza językiem włoskim władają też innym, dodatkowym, rzadkim i tak trudnym językiem. Dzieci chętniej i z dużym entuzjazmem starają się pracować i komunikować w języku rodzimym (jednego lub obu rodziców) i to właśnie one często przywołują rodziców (głównie mamy) do porozumiewania się językiem polskim ( a nie włoskim) w murach Szkoły i zwracają się o "językową" pomoc nie tylko w odrabianiu zadań domowych, ale również w spontanicznych sytuacjach komunikacyjnych, na co dzień w domu.

 

Sporadycznie zdarza mi się pracować z uczniami, którzy ewidentnie odrzucają język polski, traktując go, jako niepotrzebny język obcy. W tych wypadkach, zwykle jest to faza "wstępna” i przejściowa. Jest to niewątpliwie efekt absencji tego języka w gronie domowym. Jeśli dziecko nie wie, dlaczego i w jakim celu ma nagle przyswajać język, którego nie zna, którego nie słyszy, na co dzień, język kraju, w którym nigdy nie było, o którym nic nie wie - prawdopodobne jest, że język ten, tak znienacka i bezprzyczynowo zaserwowany, zostanie po prostu odrzucony. Z rozmów i obserwacji wynika, że rodzice coraz częściej i swobodniej wybierają język polski w swobodnej komunikacji codziennej, nie ograniczając tylko tego języka do cotygodniowych obecności na lekcjach w Szkole Polskiej. Nie jest to powód do wstydu i nie jest to bariera uniemożliwiająca funkcjonowanie w kraju, w którym język ten nie jest językiem pierwszym, przewodnim. Rodzice stosując język ojczysty, przestają bać się go bać czy wstydzić na obczyźnie.  Porozumiewanie się w języku ojczystym jest tak bardzo naturalne dla nas wszystkich.

 

W roku szkolnym 2015/2016, w ramach studiów podyplomowych z zakresu Logopedii na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie, przeprowadziłam badania w Szkole Polskiej przy Ambasadzie RP w Rzymie mające na celu pozyskanie danych na temat poziomu znajomości języka polskiego w warunkach dwujęzyczności uczniów klasy pierwszej. 

 

Zarówno wyniki badania, wieloletnia obserwacja uczniów jak i bieżąca praca nauczyciela, skłania mnie do refleksji nad całokształtem rozwoju poznawczego, a co za tym idzie językowego uczniów oraz nad koniecznością dostosowania odmiennych sposobów, metod pracy w grupach uczniów dwujęzycznych.

 

Pracując z dziećmi w tak specyficznych warunkach dwujęzyczności, uwzględniając zróżnicowany poziom znajomości języka polskiego, niezbędnym elementem jest obecność wykwalifikowanej kadry pedagogicznej. Pracujący obecnie w Szkole Polskiej w Rzymie  nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej (klas młodszych I-III) oraz nauczyciele uczący na wyższych poziomach edukacyjnych w Szkolnym Punkcie Konsultacyjnym przy Ambasadzie RP w Rzymie oraz nauczycielka przedszkola  działającego przy Stowarzyszeniu Nauczycieli Języka i Kultury Polskiej w Rzymie, mogą pochwalić się nie tylko cennym, wieloletnim już doświadczeniem zawodowym w pracy z dziećmi za granicą, ale przede wszystkim odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi; studia  magisterskie, pedagogiczne z zakresu edukacji wczesnoszkolnej, studia podyplomowe z zakresu metodyki nauczania języka polskiego, jako obcego oraz inne, dodatkowe studia podyplomowe i kursy kwalifikacyjne wzbogacające na bieżąco zakres wiadomości i umożliwiające nauczycielom ukierunkowaną i zindywidualizowaną pracę z każdym dzieckiem. Ważnym elementem doskonalenia jest udział nauczycieli w corocznych, organizowanych przez Szkołę Polską w Rzymie i Stowarzyszenie Nauczycieli pod patronatem Rady Oświaty Polonijnej we Włoszech konferencje naukowe z cyklu “ Dziecko dwujęzyczne - problem czy skarb?"

 

Zdaniem W. Miodunki w środowiskach polonijnych należy uczyć języka naszego, jako drugiego, co oznacza przyswajanie w warunkach naturalnych (w domu, podczas wyjazdów do rodziny) i nauczanie (kierowane przez rodzica czy nauczyciela). ( W. T. Miodunka, Polszczyzna, jako język drugi. Definicje języka drugiego, [w:] Silva Rerum Philogicarum, red. J. S. Gruchała, H. Kurek, Kraków 2010)

 

Poza pierwotnym, domowym językowym wysiłkiem rodziców, cenna jest możliwość uczęszczania dzieci na zajęcia Polskiego Przedszkola, a następnie na lekcje w Szkole Polskiej w Rzymie, gdzie często spotykają się po raz pierwszy z językiem polskim. To właśnie wiek przedszkolny i pierwszy etap edukacyjny (klasy I-III) jest niepowtarzalną okazją w życiu dziecka, który możemy wykorzystać stosując odpowiednio urozmaicone, wielorakie bodźce. Ten moment to czas na wszelkiego rodzaju zabawy słowne, językowe, to czas na śpiewanie i zabawy rytmiczne. To czas ogromnej aktywności dziecka, która musi być przez nas kierowana i systematycznie, właściwie stymulowana. To właśnie wczesne wprowadzenie dziecka w świat aktywnego języka/języków jest gwarancją optymalnego funkcjonowania ucznia w szkole zarówno w sferze komunikacyjnej, poznawczej, emocjonalnego jak i społecznej.

 

Od kilku lat Dyrekcja i Grono Pedagogiczne Szkoły kładzie ogromny nacisk na "dwujęzyczną świadomość Rodziców".  Organizowane są konferencje naukowe dotyczące tego zagadnienia, spotkania z e specjalistami; psychologami, logopedami analizujące zarówno pojęcie jak i problematykę z nim związaną.  

 

W trakcie roku szkolnego, poza realizacją Ram Programowych kształcenia uzupełniającego dla Szkolnych Punktów Konsultacyjnych Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010, w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą, organizowane są również zajęcia "pozalekcyjne" mające na celu przybliżanie kultury polskiej, historii, tradycji, folkloru oraz promocji w środowisku lokalnym, zarówno polonijnym jak i włoskim. Dwujęzyczność i dwukulturowość są ze sobą ściśle powiązane i zależne.  Niewątpliwie seria corocznych działań i projektów proponowanych przez Szkołę Polską w Rzymie, jest doskonałym sposobem na przybliżenie obu środowiskom polskiemu i włoskiemu, zagadnienia Polski i polskości, a co za tym idzie ośmielenia i motywowania do aktywnego, wiadomego, polskiego życia społecznego i w rzymskiej, wielokulturowej społeczności. Aspekt kulturowy jest elementem świadomości językowej i tożsamości narodowej.

 

Scalenie wszystkich tych elementów oraz ogólne czynniki społeczne, psychologiczne i kulturowe mogą wywrzeć ogromny wpływ na odniesienie sukcesu w złożonym procesie dwujęzyczności, mogą przyczynić się do sukcesu edukacyjnego dziecka. To w szeroko pojętych kompetencjach nauczycieli i rodziców leży stymulowanie, wspieranie i kontrolowanie rozwoju dziecka, w każdym jego zakresie. Wiąże się to ze świadomą, wczesną, zaprogramowaną, konsekwentną, zindywidualizowaną pracą dostosowaną do możliwości dziecka, zanurzając je stopniowo w obu kulturach i w obu systemach językowych. 

 

Dbajmy o język ojczysty w naszej wielojęzycznej, wielokulturowej i tak wielobarwnej rzeczywistości!

 

mgr Sylwia Woźniak

- nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej w Szkolnym Punkcie Konsultacyjnym przy Ambasadzie RP w Rzymie

- studentka podyplomowych studiów logopedycznych na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie

 

Mojabancarella 22/02/2017

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

O nas

MOJABANCERELLA.com to portal o charakterze informacyjnym, gdzie staram się na bieżąco przekazywać Państwu informacje dotyczące Polonii włoskiej i nie tylko.

„Mojabancarella” – moja -, czyli nasza, każdego z osobna i - bancarella – słowo które stało się naszym spolszczonym tłumaczeniem słowa stragan, gdzie można znaleźć wszelkie dobro. 

ZAPRASZAM NA MOJABANCARELLA

Najnowsze artykuły

Gelato Festival 2017 w Warszawie

 

 

Wszystkich spędzających obecny weekend w Warszawie zapraszamy na ósmą edycję europejskiego festiwalu lodów Gelato Festival 2017. Organizatorzy zapraszają od 23 do 25 czerwca 2017 roku na Plac przy Torwarze od godz. 12.00 do 20.00.

To już VIII edycja! Gelato Festival jest najważniejszym wydarzeniem w świecie lodów po włosku. To konkurs w skali europejskiej, w którym nagradzani są najlepsi włoscy i zagraniczni producenci lodów oraz smaki, które stworzyli specjalnie na tę okazję. 

 

Lato, lato wszędzie

 

 

„Lato, lato wszędzie, zwariowało oszalało moje serce”, jak śpiewa Formacja Nieżywych Schabów, lato zawładnęło naszą planetą. 21 czerwca, pierwszy dzień lata!

Dzisiaj, oficjalnie, o godzinie 6.45 zaczęło się astronomiczne lato i potrwa aż do 22 września 2017 roku.

 

Wieczór poetycki Aleksandry Piguły

 

 

Szanowni Państwo,

Duszpasterstwo Polaków przy Kościele św. Stanisława w Rzymie zaprasza na spotkanie muzyczno-literackie "Od Kropli do Strofy" z poetką - Panią Aleksandrą Pigułą, które odbędzie się  25 czerwca 2017 roku o godz. 19.00 w Auli św. Jana Pawła II przy Kościele św. Stanisława B.M w Rzymie, via delle Botteghe Oscure 15.

Aleksandra Piguła jest Prezesem Mieleckiej Grupy Literackiej SŁOWO przy Towarzystwie Miłośników Ziemi Mieleckiej.

 

The Engineers Band zapraszają do Rzeszowa

 

 

Serdecznie zapraszamy do Rzeszowa, gdzie w najbliższy piątek Orkiestra Rozrywkowa Politechniki Warszawskiej wystąpi podczas międzynarodowego festiwalu Europejski Stadion Kultury. Jest to ogromne widowisko plenerowe, gromadzące 50-tysięczną widownię na trybunach Stadionu Miejskiego „Stal” z udziałem młodych polskich gwiazd muzyki rozrywkowej, które wykonają utwory przygotowane wspólnie z muzycznymi partnerami z Europy. Festiwalowi przewodzi bowiem idea muzyki jako łącznika między krajami i narodowościami.