Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego

Opublikowano: środa, 22, luty 2017

 

 

21 lutego, po raz 18 obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Święto zostało ustanowione przez UNESCO 17 listopada 1999 roku, aby podkreślić różnorodność językową i kulturową świata, a także zwrócić uwagę na języki zagrożone i ginące.

Język ojczysty, rodzimy jest stosunkowo rzadko definiowany w literaturze przedmiotu. Według T. Skutnabb-Kangas język ojczysty to język, który dziecko poznaje, jako pierwszy, z którym dana osoba się utożsamia i najpóźniej zostaje dotknięty afazją - czyli zaburzeniami rozumienia i ekspresji mowy. (M. Dakowska, M. Olpińska, Edukacja dwujęzyczna: przedszkole, szkoła podstawowa i średnia: teraźniejszość i przyszłość: Materiały z konferencji zorganizowanej przez Zakład Glottodydaktyki Instytutu Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego przy współpracy Instytutu im. Goethego w Warszawie, w dniach 14-15 lutego 2002 w Warszawie; [Uniwersytet Warszawski], Warszawa: [Polskie Towarzystwo Lingwistyki Stosowanej], 2002.)

 

Język ojczysty, matczyny jest pierwszym poznawanym i doświadczanym przez człowieka językiem, w którym się porozumiewa z otoczeniem. Ma on znaczący udział w poznawaniu świata i kształtowaniu struktury osobowości sprawiając, że człowiek się z nim utożsamia, a w dorosłym życiu zazwyczaj w nim myśli, śni, liczy i modli się.

 

Język polski to nasz język ojczysty. To właśnie my dorośli, rodzice i nauczyciele mamy za zadanie dbać o jego kultywowanie zwłaszcza, kiedy przebywamy czasowo lub na stałe poza granicami naszej ojczyzny.      

 

To zadanie nie należy do najtrudniejszych; my urodziliśmy się w Polsce, język polski to nasz pierwszy język, w którym nasi rodzice powitali nas na świecie, musimy po prostu używać go, na co dzień rozmawiając, czytając książki, śpiewając czy myśląc o codziennych sprawach. Język polski na obczyźnie nie wyklucza poznawania czy porozumiewania się językiem kraju, w którym aktualnie mieszkamy. Oba te języki mogą się uzupełniać i wzbogacać wzajemnie, mogą być zamiennie wykorzystywane przez nas do różnych celów w różnych sytuacjach; ułatwiają komunikację z włoską społecznością i jednocześnie umożliwiają komunikacje z naszymi bliskimi w Polsce i tu we Włoszech. Operowanie, modulowanie wybranym językiem, ułatwia nam codzienne życie i daje jednocześnie bezpieczeństwo emocjonalne jak i społeczne. 

"Dwujęzyczność nie jest jedynie pożądaną we współczesnym świecie znajomością większej ilości języków, jest trudnym, czasem niemożliwym procesem budowania wspólnoty językowej w sytuacji jej bolesnego braku". ( J. Cieszyńska-Rożek, Nowe podejście w diagnozie i terapii logopedycznej -metoda krakowska, Kraków 2010, s.18)

 

Sprawa staje się bardziej skomplikowana, jeśli zagadnienie języka ojczystego odniesiemy do uczniów Szkolnego Punktu Konsultacyjnego w Rzymie. Aktualnie niewielki procent z nich to dzieci urodzone w Polsce, większość urodziła się tu we Włoszech, pochodzi z rodzin mieszanych. To jak dzieci odbierają konieczność nabywania i władania języka ojczystego rodzica/rodziców zależy w ogromnej mierze właśnie od dorosłych.

 

W procesie dziecięcego przyswajania języka, jak i w procesie przyswajania drugiego języka - interakcja z dorosłymi odgrywa istotną rolę. Ogromne znaczenie ma postawa reprezentowana przez rodziców. Ich nastawienie i motywacja jest podstawą do kreowania warunków niezbędnych do zainteresowania językiem i przyswajania go. Małe dziecko nabywa język w naturalnych interakcjach społecznych, codzienność to nieskończona okazja rozbudowywania funkcji komunikacyjnych i systemu językowego, dlatego też istotne są również kontakty rówieśnikami, od których dzieci mogą nauczyć się drugiego języka szczególnie szybko i efektywnie w trakcie zajęć w Przedszkolu Polskim, nauki w Szkole Polskiej, zajęć pozaszkolnych i oczywiście w trakcie spontanicznej zabawy. 

 

Pracuję w Szkolnym Punkcie Konsultacyjnym przy Ambasadzie RP w Rzymie, jako nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej już od prawie 10 lat i z ogromnym zafascynowaniem obserwuję zmiany dotyczące pojęcia języka ojczystego jak i dwujęzyczności i stosunku do nich bezpośrednio zainteresowanych: Rodziców, Nauczycieli i oczywiście Uczniów. Na przełomie lat spędzonych w Szkole widoczny jest ogromny przełom “bilingwalny" i zainteresowanie rodziców i uczniów ( zarówno młodszych jak i na wyższych poziomach edukacyjnych) tymże tematem.  Na ten ewidentnie odmienny, pozytywny stosunek do posiadania umiejętności władania dwoma językami; polskim i włoskim ma z pewnością wpływ niewątpliwie większa, bilingwalna świadomość rodziców, a co za tym idzie, wzorce językowe, kulturowe, poczucie tożsamości narodowej, które przekazują swym pociechom, nie w momencie wejścia w progi Szkoły Polskiej, ale dużo wcześniej, już od pierwszych chwil w domu rodzinnym.  Rodzice chcą by ich dzieci nie tylko rozmawiały "trochę" po polsku w czasie krótkich wakacji u dziadków w Polsce.  

Rodzice pragną by ich dzieci były dwujęzyczne!  

 

Widoczna jest radość i duma z tego, że poza językiem włoskim władają też innym, dodatkowym, rzadkim i tak trudnym językiem. Dzieci chętniej i z dużym entuzjazmem starają się pracować i komunikować w języku rodzimym (jednego lub obu rodziców) i to właśnie one często przywołują rodziców (głównie mamy) do porozumiewania się językiem polskim ( a nie włoskim) w murach Szkoły i zwracają się o "językową" pomoc nie tylko w odrabianiu zadań domowych, ale również w spontanicznych sytuacjach komunikacyjnych, na co dzień w domu.

 

Sporadycznie zdarza mi się pracować z uczniami, którzy ewidentnie odrzucają język polski, traktując go, jako niepotrzebny język obcy. W tych wypadkach, zwykle jest to faza "wstępna” i przejściowa. Jest to niewątpliwie efekt absencji tego języka w gronie domowym. Jeśli dziecko nie wie, dlaczego i w jakim celu ma nagle przyswajać język, którego nie zna, którego nie słyszy, na co dzień, język kraju, w którym nigdy nie było, o którym nic nie wie - prawdopodobne jest, że język ten, tak znienacka i bezprzyczynowo zaserwowany, zostanie po prostu odrzucony. Z rozmów i obserwacji wynika, że rodzice coraz częściej i swobodniej wybierają język polski w swobodnej komunikacji codziennej, nie ograniczając tylko tego języka do cotygodniowych obecności na lekcjach w Szkole Polskiej. Nie jest to powód do wstydu i nie jest to bariera uniemożliwiająca funkcjonowanie w kraju, w którym język ten nie jest językiem pierwszym, przewodnim. Rodzice stosując język ojczysty, przestają bać się go bać czy wstydzić na obczyźnie.  Porozumiewanie się w języku ojczystym jest tak bardzo naturalne dla nas wszystkich.

 

W roku szkolnym 2015/2016, w ramach studiów podyplomowych z zakresu Logopedii na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie, przeprowadziłam badania w Szkole Polskiej przy Ambasadzie RP w Rzymie mające na celu pozyskanie danych na temat poziomu znajomości języka polskiego w warunkach dwujęzyczności uczniów klasy pierwszej. 

 

Zarówno wyniki badania, wieloletnia obserwacja uczniów jak i bieżąca praca nauczyciela, skłania mnie do refleksji nad całokształtem rozwoju poznawczego, a co za tym idzie językowego uczniów oraz nad koniecznością dostosowania odmiennych sposobów, metod pracy w grupach uczniów dwujęzycznych.

 

Pracując z dziećmi w tak specyficznych warunkach dwujęzyczności, uwzględniając zróżnicowany poziom znajomości języka polskiego, niezbędnym elementem jest obecność wykwalifikowanej kadry pedagogicznej. Pracujący obecnie w Szkole Polskiej w Rzymie  nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej (klas młodszych I-III) oraz nauczyciele uczący na wyższych poziomach edukacyjnych w Szkolnym Punkcie Konsultacyjnym przy Ambasadzie RP w Rzymie oraz nauczycielka przedszkola  działającego przy Stowarzyszeniu Nauczycieli Języka i Kultury Polskiej w Rzymie, mogą pochwalić się nie tylko cennym, wieloletnim już doświadczeniem zawodowym w pracy z dziećmi za granicą, ale przede wszystkim odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi; studia  magisterskie, pedagogiczne z zakresu edukacji wczesnoszkolnej, studia podyplomowe z zakresu metodyki nauczania języka polskiego, jako obcego oraz inne, dodatkowe studia podyplomowe i kursy kwalifikacyjne wzbogacające na bieżąco zakres wiadomości i umożliwiające nauczycielom ukierunkowaną i zindywidualizowaną pracę z każdym dzieckiem. Ważnym elementem doskonalenia jest udział nauczycieli w corocznych, organizowanych przez Szkołę Polską w Rzymie i Stowarzyszenie Nauczycieli pod patronatem Rady Oświaty Polonijnej we Włoszech konferencje naukowe z cyklu “ Dziecko dwujęzyczne - problem czy skarb?"

 

Zdaniem W. Miodunki w środowiskach polonijnych należy uczyć języka naszego, jako drugiego, co oznacza przyswajanie w warunkach naturalnych (w domu, podczas wyjazdów do rodziny) i nauczanie (kierowane przez rodzica czy nauczyciela). ( W. T. Miodunka, Polszczyzna, jako język drugi. Definicje języka drugiego, [w:] Silva Rerum Philogicarum, red. J. S. Gruchała, H. Kurek, Kraków 2010)

 

Poza pierwotnym, domowym językowym wysiłkiem rodziców, cenna jest możliwość uczęszczania dzieci na zajęcia Polskiego Przedszkola, a następnie na lekcje w Szkole Polskiej w Rzymie, gdzie często spotykają się po raz pierwszy z językiem polskim. To właśnie wiek przedszkolny i pierwszy etap edukacyjny (klasy I-III) jest niepowtarzalną okazją w życiu dziecka, który możemy wykorzystać stosując odpowiednio urozmaicone, wielorakie bodźce. Ten moment to czas na wszelkiego rodzaju zabawy słowne, językowe, to czas na śpiewanie i zabawy rytmiczne. To czas ogromnej aktywności dziecka, która musi być przez nas kierowana i systematycznie, właściwie stymulowana. To właśnie wczesne wprowadzenie dziecka w świat aktywnego języka/języków jest gwarancją optymalnego funkcjonowania ucznia w szkole zarówno w sferze komunikacyjnej, poznawczej, emocjonalnego jak i społecznej.

 

Od kilku lat Dyrekcja i Grono Pedagogiczne Szkoły kładzie ogromny nacisk na "dwujęzyczną świadomość Rodziców".  Organizowane są konferencje naukowe dotyczące tego zagadnienia, spotkania z e specjalistami; psychologami, logopedami analizujące zarówno pojęcie jak i problematykę z nim związaną.  

 

W trakcie roku szkolnego, poza realizacją Ram Programowych kształcenia uzupełniającego dla Szkolnych Punktów Konsultacyjnych Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010, w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą, organizowane są również zajęcia "pozalekcyjne" mające na celu przybliżanie kultury polskiej, historii, tradycji, folkloru oraz promocji w środowisku lokalnym, zarówno polonijnym jak i włoskim. Dwujęzyczność i dwukulturowość są ze sobą ściśle powiązane i zależne.  Niewątpliwie seria corocznych działań i projektów proponowanych przez Szkołę Polską w Rzymie, jest doskonałym sposobem na przybliżenie obu środowiskom polskiemu i włoskiemu, zagadnienia Polski i polskości, a co za tym idzie ośmielenia i motywowania do aktywnego, wiadomego, polskiego życia społecznego i w rzymskiej, wielokulturowej społeczności. Aspekt kulturowy jest elementem świadomości językowej i tożsamości narodowej.

 

Scalenie wszystkich tych elementów oraz ogólne czynniki społeczne, psychologiczne i kulturowe mogą wywrzeć ogromny wpływ na odniesienie sukcesu w złożonym procesie dwujęzyczności, mogą przyczynić się do sukcesu edukacyjnego dziecka. To w szeroko pojętych kompetencjach nauczycieli i rodziców leży stymulowanie, wspieranie i kontrolowanie rozwoju dziecka, w każdym jego zakresie. Wiąże się to ze świadomą, wczesną, zaprogramowaną, konsekwentną, zindywidualizowaną pracą dostosowaną do możliwości dziecka, zanurzając je stopniowo w obu kulturach i w obu systemach językowych. 

 

Dbajmy o język ojczysty w naszej wielojęzycznej, wielokulturowej i tak wielobarwnej rzeczywistości!

 

mgr Sylwia Woźniak

- nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej w Szkolnym Punkcie Konsultacyjnym przy Ambasadzie RP w Rzymie

- studentka podyplomowych studiów logopedycznych na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie

 

Mojabancarella 22/02/2017

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

O nas

MOJABANCERELLA.com to portal o charakterze informacyjnym, gdzie staram się na bieżąco przekazywać Państwu informacje dotyczące Polonii włoskiej i nie tylko.

„Mojabancarella” – moja -, czyli nasza, każdego z osobna i - bancarella – słowo które stało się naszym spolszczonym tłumaczeniem słowa stragan, gdzie można znaleźć wszelkie dobro. 

ZAPRASZAM NA MOJABANCARELLA

Najnowsze artykuły

6. urodziny sklepu „U MICHAŁA”

 

 

Michał Zalewski, Dorota Budnicka i Sara Zalewska serdecznie zapraszają na 6-tą rocznicę powstania sklepu polskiego w Rzymie „U MICHAŁA”, które odbędą się 3 grudnia, w siedzibie sklepu na Viale Trastevere 233.

Jak co roku będziemy mogli posmakować polskich specjałów, zrobić zakupy i zamówić produkty na święta Bożego Narodzenia. A święta już za pasem!

 

Polacy podbijają Alpy

 

 

TO NIEBYWAŁE: POLACY PODBIJAJĄ ALPY! 

ALE JAK SOBIE RADZIĆ W RAZIE WYPADKU NA STOKU?

 

Coraz więcej Polaków jeździ na narty do Włoch. Dla naszych amatorów sportów zimowych Alpy są krainą marzeń: świetne warunki narciarskie, dobra pogoda, słońce pozwalające się pięknie opalić nawet zimą, przepyszne włoskie jedzenie oraz wino, no i włoski styl. 

 

Jak wynika z raportu ISTAP wydawanego corocznie przez Prowincję Autonomiczną Trydentu, w ubiegłym sezonie zimowym na narty do tego rejonu przyjechało 2,9 mln obcokrajowców. Polacy, nawet przed Niemcami, stanowią najliczniejszą grupę turystów - mile widzianą do tego stopnia, że tutejsze struktury wypoczynkowe zatrudniają w hotelarstwie i gastronomi coraz więcej pracowników polskojęzycznych. Można też spotkać napisy po polsku. 

 

Wzmacniajmy płomień pamięci

 

 

UWAGA ***MIĘDZY'narodowy KONKURS

WZNIECAJMY PłOMIEŃ PAMIĘCI *PATRIOTYZM JEST W NAS

 

I. Zgłoszenia i prace przyjmowane są do 25.02.2018r.

Rozstrzygnięcie 31.03.2018 r.

 

II. Tematyka prac: 

1. Życie lub walki gen. Stanisława Maczka.

2. Czasy wojny i wyzwolenia: I i II wojna światowa. 

Okres międzywojenny, wszyscy generałowie, dowódcy, naczelni brygad, oddziałów, jednostek etc...

O poległych i żyjących kombatantach, sanitariuszach, żołnierzach.

 

Rzymskie Kolędowanie 2017

 

 

„Gdy kolęda do drzwi puka to na pewno Ciebie szuka,

Gdyż chce z Tobą kolędować wspólnie z nami się radować.”

J. P. 

 

Stowarzyszenia Kulturalne Mojabancarella i Videopyja mają zaszczyt zaprosić na kolejne już RZYMSKIE KOLĘDOWANIE, które odbędzie się w sobotę 16 grudnia 2017 roku o GODZ. 20.00, w KOŚCIELE SANTA MARIA DELLA CONSOLAZIONE - Piazza della Consolazione RZYM.